نگاهی به قابلیتهای لینوکس
چه بخواهیم چه نخواهیم، کامپیوتر جزیى از زندگى روزمره ما شده است. حتماً شما تا به حال کلیپى را با کامپیوتر تماشا کردهاید، از آهنگى با کیفیت دیجیتال لذت برده اید، متنى را تایپ کردهاید یا شبى را به گشت و گذار در دنیاى اینترنت یا چترومها به صبح رساندهاید! بستر اجرایى همه این برنامهها …
چه بخواهیم چه نخواهیم، کامپیوتر جزیى از زندگى روزمره ما شده است. حتماً شما تا به حال کلیپى را با کامپیوتر تماشا کردهاید، از آهنگى با کیفیت دیجیتال لذت برده اید، متنى را تایپ کردهاید یا شبى را به گشت و گذار در دنیاى اینترنت یا چترومها به صبح رساندهاید! بستر اجرایى همه این برنامهها ، برنامهاى مادر، به نام سیستم عامل است. به احتمال زیاد شما یکى از نسخههاى ویندوز مایکروسافت مانند ویندوز ۹۸ یا XP را استفاده مى کنید. آیا تا به حال برایتان پیش نیامده که کامپیوترتان خود به خود Reset شود یا یک روز صبح که کامپیوتر اداره تان را روشن مى کنید ویندوزبالا نیاید.
آیا تا به حال به فکر امتحان کردن سیستم عامل دیگرى افتاده اید؟ یک سیستم عامل با کارایى بیشتر: یک سیستم عامل امن، چند منظوره، قابل اعتماد و کاربردى به معناى واقعى کلمه، البته مقصود تولیدات شرکت انحصارطلب مایکروسافت یا سیستم عامل صنعتى یونیکس (Unix) و یا سیستم گرانقیمت اپل مکینتاش (Apple Macintosh) نیست. ما مى خواهیم از سیستم عامل دیگرى صحبت کنیم: سیستم عامل آزاد لینوکسLinux
اگر چه لینوکس خالق مشخصى ندارد، ولى این لینوس توروالدز (Linus Torvalds) دانشجوى فنلاندى بود که در ۲۵ آگوست ۱۹۹۱، این راه را آغاز کرد. او از همان ابتدا رویاى ایجاد یک سیستم عاملOpen source یا متن باز با کارایى بالا، ضریب اطمینان فوق العاده و امنیت باور نکردنى را در سر مى پروراند. صحبت از متن باز بودن لینوکس به میان آمد؛ کسانى که تا اندازه اى با زبان هاى برنامه نویسى آشنایى دارند مى دانند که سیستم عامل هایى مانند ویندوز مایکروسافت که خود را در دسترس همگان قرار نمى دهند و آنچه که کاربران خریدارى مى کنند، تنها برنامه قابل اجرایى است که هیچ اطلاعاتى از جزییات درونى کارکرد سیستم عامل را نمى توان از آن فهمید. اما در مورد لینوکس وضع به گونه دیگرى است؛ به این صورت که Source یا کد لینوکس براى کلیه علاقه مندان و برنامه نویسان باز و قابل تغییر و بهینه سازى است.
لینوس توروالدز هسته لینوکس موسوم به کرنل را تحت امتیاز GPL: GNU General Public License منتشر کرد، طبق این امتیاز که در برابر امتیاز انحصارطلبانه کپى رایت (Copyright)، کپى لفت (Copyleft) نامیده مى شود، کاربران و برنامه نویسان اجازه هرگونه دخل و تصرف در کد برنامه ها، استفاده مجدد از کل یا بخشى از برنامه ها در برنامه اى دیگر و فروش یا پخش مجدد برنامه ها را دارند؛ به شرط اینکه ماهیت بازمتن برنامه ها تحدید نشود و تمام حقوق کپى لفت به خریدار نیز منتقل شود.
به گفته توروالدز فراهم کردن این امکان که لینوکس آزادانه در اختیار علاقه مندان قرار گیرد، قطعاً درست ترین تصمیم زندگى ام بوده است. همه دست به دست هم مى دهند تا لینوکس را کاراتر نمایند و هر یک نیز به نوعى نتیجه کوشش خود را مى گیرند. این برگ برنده اى است که لینوکس در برابر سیستم عامل هاى رقیب در دست دارد. شما به واسطه همکارى با این پروژه آزاد چون قطره اى به دریاى پهناور لینوکس وارد مى شوید.
لینوس توروالدز اولین هسته لینوکس را ایجاد کرد ، چرا که مانند تمامى برنامه نویسان ابتداى دهه نود میلادى، او نیز فقدان یک سیستم عامل متنباز را براى پیشرفت پروژه گنو (GNU) احساس مى کرد. پروژه گنو یک جنبش نرم افزارى بین المللى جهت ایجاد یک سیستم شبیه یونیکس کاملاً آزاد است که ریچارد استالمن (استاد سابق دانشگاه ( MIT در سال ۱۹۸۴ آن را پایه گذارى کرده بود. هدف استالمن از آغاز این پروژه تحت لواى بنیاد نرم افزارهاى آزاد (FSF: Free Software Foundation) ایجاد شرایطى بود که در آن هیچ کس نیازى به پرداخت پول براى خرید و استفاده از نرم افزار نداشته باشد. در حقیقت اگر این اتفاق نمى افتاد استفاده شایسته از کامپیوتر در انحصار عده کم متمولین قرار مى گرفت.
هسته لینوکس به دست دانشجویان و برنامه نویسانى از سراسر جهان پرورده شد و در کنار سایر برنامههاى پروژه گنو به صورت توزیع هایى با کاربرد عام یا خاص در اختیار عموم قرار گرفت. از آنجایى که بسیارى از نرم افزارهاى مهم درون سیستم عامل لینوکس از محصولات پروژه گنو است نام صحیح این سیستم عامل گنو/لینوکس است. آنچه که من و شما به عنوان یک توزیع لینوکس از آن استفاده مى کنیم در واقع نمونه اى است از یک هسته واحد که لینوکس نامیده مى شود ، به همراه ابزارهایى که در پروژه متنباز گنو تولید شده اند. تعداد توزیع هاى کنونى لینوکس دقیقاً مشخص نیست ولى با مراجعه به سایت www.linux.org مى توانید فهرستى از حدود ۲۵۰ توزیع ثبت شده لینوکس را ببینید. در واقع تفاوت توزیع هاى مختلف لینوکس تنها در پشتیبانى و ابزارهایى است که به همراه هسته عرضه مى شوند. از جمله مهمترین توزیع هاى لینوکس مى توان توزیع هاى ردهت (Redhat)، دبیان (Debian)، مندریک (Mandrake)، زوزه (Suse)، اسلک ور (Slackware) و جنتو (Gentoo) را نام برد.
مسیله اى که مطرح مى شد این بود که آیا متنباز بودن لینوکس و فقدان سازنده خاص براى آن باعث کندى پیشرفت آن نمى شود؟ روند قضایا نشان داد که این گونه نبود، چرا که همان طور که لینوس توروالدز نیز گفته است ، اغلب برنامه نویسان خوب براى کسب مستقیم درآمد برنامه نمى نویسند، بلکه هدف آنها از این کار رسیدن به لذت خلق کردن است، لذتى که با دیدن حاصل کار آنها را فرا مى گیرد. شاهد این ماجرا همکارى جمع دوستانه چهارصد هزار نفرى پروژه گنو براى توسعه لینوکس است در حالى که جمع برنامه نویسان مایکروسافت از ده هزار نفر بیشتر نیست. البته بد نیست بدانید که بخش قابل توجهى از انرژى برنامه نویسان پروژه گنو صرف خنثى سازى کارشکنى هاى تولیدکنندگان نرم افزار مى شود.
به عنوان نمونه شرکت مایکروسافت از در اختیار قراردادن جزییات شیوه پارتیشن بندى NTFS – یکى از روش هاى قرار دادن اطلاعات روى هارد دیسک _ به عموم خوددارى مى کند. در نتیجه برنامه نویسان پروژه لینوکس مجبور شدند این شیوه را به روش آزمون و خطا و مهندسى معکوس کشف کنند. به همین دلیل است که اکنون کلیه بسته هاى نرم افزارى مجانى که با پارتیشن NTFS کار مى کنند، فقط امکان خواندن از آن را براى کاربر فراهم مى نمایند و توانایى نوشتن را با هشدار و به مسیولیت کاربر در اختیار او مى گذارند.
از طرفى دیگر عدم همکارى تولیدکنندگان سخت افزار با برنامه نویسان پروژه گنو/لینوکس نیز باعث شده است که همه بار تولید راه انداز سخت افزار بر دوش برنامه نویسان پروژه گنو بیفتد. اتفاقى که افتاده یادآور جمله معروف گاندى است : ابتدا تو را نادیده مى گیرند، سپس مسخره ات مى کنند و بعد با تو مى جنگند. ولى در نهایت پیروزى از آن توست. و به جرات مى توان گفت که لینوکس تا یک قدمى پیروزى پیش آمده است، امروزه حدود ۷۰ درصد از کل اطلاعات اینترنت بر روى سرویس دهنده هاى تحت سیستم عامل لینوکس قرار دارد. شرکت اوراکلOracle ، مطرح ترین تولیدکننده برنامه هاى ایجاد و مدیریت بانک هاى اطلاعاتى ، آخرین نسخه برنامه خود را فقط براى اجرا بر بستر لینوکس عرضه کرده است.
این همه اطمینان به لینوکس براى چیست؟ براى آنکه جهان امروز بیش از هر چیز جویاى امنیت است ، امنیتى که در لینوکس به واسطه دیواره آتش و لایه هاى امنیتى مختلف فراهم شده است. تقریباً هیچ ویروسى براى لینوکس شناخته نشده است و کرم هاى رایانه اى (برنامه هاى مخرب) نهایتاً توانایى از بین بردن محتویات دایرکتورى خانگى یک کاربر _ نه کل سیستم _ را دارند. این طور نیست که لینوکس فاقد هرگونه اشکال امنیتى باشد ، ولى متنباز بودن آن باعث مى شود بسیارى از اشکالات امنیتى، پیش از ایجاد خسارت و در مراحل توسعه و برنامه نویسى کشف و اصلاح شوند. در صورتى که در سیستم عامل ویندوز براى مشخص شدن ضعف هاى امنیتى باید هزینه سنگین ناشى از خسارت هاى آنها را بپردازیم.
از دیگر مزایاى لینوکس مى توان به پایدارى بسیار بالا به دلیل طراحى درست هسته، عدم از کار افتادن کل سیستم به علت اشکال در یک قسمت از آن، سرعت بالاى سیستم عامل، توانایى اجراى همزمان چند وظیفه از سوى چند کاربر، چندکاربرى بودن به معناى واقعى و قابلیت اجرا بر روى سخت افزارهاى مختلف را نام برد. سیستم عامل لینوکس حتى این امکان را دارد که از آن بتوان به صورت یک سیستم زنده و قابل حمل استفاده کرد ، یعنى مى توان آن را بدون نیازى به نصب و از روى یک سى دى اجرا کرد ، نام یکى از توزیع هاى این لینوکس زنده ، ناپیکس ( Knopixx ) است. نسخه اى فارسى از ناپیکس ساخته شده که نام آن شبدیکس است.
نشان لینوکس یک پنگوین است. برخلاف سایر سیستم عامل هاى تجارى، این نشان زیاد جدى نیست! این پنگوین تنبل نشسته که توکس نام دارد، مظهر پایدارى لینوکس است. این نشان داستان جالبى دارد. لینوکس در ابتدا هیچ علامتى نداشت. هنگامى که لینوس توروالدز براى تعطیلات به استرالیا رفته بود، موقع بازى با یک پنگوین ، پنگوین دست او را گاز گرفت! همین ایده اى شد تا از به عنوان نشان لینوکس استفاده کند.
• لینوکس در ایران
حدود دو سال است که دولت جمهورى اسلامى ایران پروژه اى را براى فارسى سازى لینوکس و نهایتاً تولید سیستم عامل ملى تدوین کرده است. تصویب این طرح به پیشنهاد مرکز فناورى اطلاعات و ارتباطات پیشرفته شریف (AICTC) و با مدیریت این مرکز انجام شد. این پروژه از پنج پروژه زیر تشکیل شده است:
۱- توسعه نرم افزارهاى منبع آزاد ۲- تدوین استراتژى استفاده از نرم افزارهاى منبع آزاد ۳- پروژه لینوکس فارسى ۴- توسعه کاربردهاى لینوکس ۵- تشکیل انجمن Open Source ایران
طبق برنامه زمان بندى شده نیمه سال ۲۰۰۶ میلادى باید شاهد اتمام این پروژه باشیم!
• لینوکس: یکى از زیباترین دستاوردهاى بشرى
لینوکس در سایه همکارى و تبادلات علمى هزاران نفر در سرتاسر جهان ایجاد شده و توسعه یافته است. گستردگى این مشارکت به قدرى است که سیستم عامل لینوکس را زیباترین دستاورد همکارى جمعى بشر نامیده اند. فرهنگى که بر جامعه لینوکس و متنباز حاکم است فرهنگ یارى، اشتراک اطلاعات و تلاش براى بهبود هر چه بیشتر محصولات است. هر کس مى خواهد با این سیستم عامل کار کند، باید تمامى دیدگاه ها و عقاید قبلى خود را درباره نرم افزار و سیستم عامل کنار بگذارد و با یک دیدگاه جدید وارد دنیاى لینوکس شود، چون لینوکس در جهانى با فرهنگ متفاوت زندگى مى کند.
• سایت هایى در مورد لینوکس
هسته لینوکس:
Kernel.org
کدها و بسته هاى نرم افزارى لینوکس:
http://www.sourceforge.net/
www.rpmfind.net
http://www.linux.org/
پخش هاى لینوکس:
http://www.redhat.com/
زیربناى محیط گرافیکى:
http://www.x.org/
پروژه KDE:
http://www.kde.org/
پروژه Gnome:
http://www.gnome.org/
پروژه سیستم عامل ملى:
http://www.foss.ir
لینوکس براى ایرانیان:
http://www.technotux.com/
منابع:
http://www.technotux.com/
http://www.gnu.org
http://www.linux.org/
Kernel.org
http://www.linuxiran.org
http://www.foss.ir
منبع:
http://www.itna.ir/archives/article/all.php